แนวคิดนวัตกรรมธุรกิจเกษตรอินทรีย์

แนวคิดนวัตกรรมธุรกิจเกษตรอินทรีย์
27 มกราคม 2562

60 | แนวคิดนวัตกรรมธุรกิจเกษตรอินทรีย์

เกษตรอินทรีย์[1] ตามนิยามของสมาพันธ์เกษตรอินทรีย์นานาชาติ (International Federation of Organic Agriculture Movements: IFOAM) ได้ให้ความหมายไว้ว่า เกษตรอินทรีย์เป็นระบบการผลิตที่ให้ความสำคัญกับความยั่งยืนของสุขภาพดิน ระบบนิเวศและผู้คน โดยพึ่งพาอาศัยกระบวนการทางนิเวศวิทยา ความหลากหลายทางชีวภาพ และวงจรธรรมชาติ ที่มีลักษณะเฉพาะของแต่ละพื้นที่ แทนที่จะใช้ปัจจัยการผลิตที่มีผลกระทบทางลบ ทั้งนี้ เกษตรอินทรีย์เป็นระบบที่ผสมผสานภูมิปัญญาท้องถิ่น นวัตกรรม และองค์ความรู้ทางวิทยาศาสตร์ในการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม และส่งเสริมความสัมพันธ์ที่เป็นธรรม ตลอดจน คุณภาพชีวิตที่ดีของสิ่งมีชีวิตต่างๆ ที่เกี่ยวข้อง
หลักการของเกษตรอินทรีย์ที่สำคัญจะตั้งอยู่บนพื้นฐานใน 4 มิติ ได้แก่ มิติด้านสุขภาพ (health) มิติด้านนิเวศวิทยา (ecology) มิติด้านความเป็นธรรม (fairness) และมิติด้านการดูแลเอาใจใส่ (care)
มูลค่าตลาดผลิตภัณฑ์เกษตรอินทรีย์
แนวโน้มของธุรกิจผลิตภัณฑ์อินทรีย์ทั่วโลกอยู่ในเกณฑ์เติบโตอย่างต่อเนื่อง มีมูลค่าตลาดประมาณ 59,000 ล้านเหรียญสหรัฐ โดยตลาดในสหรัฐอเมริกามีมูลค่า 28,600 ล้านเหรียญสหรัฐ ขณะที่ตลาดในสหภาพยุโรปมีมูลค่ารวมประมาณ 26,000 ล้านเหรียญสหรัฐ ส่วนมูลค่าตลาดเกษตรอินทรีย์ของประเทศไทยมีประมาณ 3,000 ล้านบาท ซึ่งความต้องการดังกล่าวนับว่าเป็นโอกาสอันดีสำหรับผู้ประกอบการธุรกิจเกษตรอินทรีย์ไทยในการผลิตผลิตภัณฑ์นวัตกรรมเกษตรอินทรีย์สำหรับจำหน่ายในประเทศและส่งออกสู่ตลาดโลก
สำหรับพื้นที่เกษตรอินทรีย์ทั่วโลกในปัจจุบันนั้นมีประมาณ 230 ล้านไร่ ส่วนใหญ่อยู่ในทวีปโอเชียเนีย อเมริกาใต้ และยุโรป โดยประเทศไทยมีพื้นที่เกษตรอินทรีย์จำนวน 213,000 ไร่ ซึ่งส่วนใหญ่ทำการเพาะปลูกข้าว อ้อย ปาล์ม ผัก ผลไม้ ชา สมุนไพร และกาแฟ นอกจากนี้ยังมีพื้นที่ทำการปศุสัตว์อินทรีย์ และการเพาะเลี้ยงกุ้งอินทรีย์จำนวนเล็กน้อย
“นวัตกรรม” กับ “เกษตรอินทรีย์”
ถึงแม้จะมีหลักฐานว่าเกษตรอินทรีย์มีโอกาสด้านการตลาดสูงและก่อให้เกิดความยั่งยืนในประเทศผู้ผลิต แต่การเกษตรแบบทั่วไปก็ยังถูกใช้เป็นแนวทางหลักในการผลิต แม้แต่ในประเทศที่มีการสนับสนุนอย่างเต็มที่ ยังมีสัดส่วนการผลิตเกษตรอินทรีย์เมื่อเทียบกับพื้นที่ทั้งหมดน้อยมาก ทั้งนี้เนื่องมาจากเกษตรอินทรีย์จำเป็นต้องอาศัยองค์ความรู้อย่างเข้มข้น ผู้ผลิตที่ประสบความสำเร็จส่วนใหญ่จะต้องมีความรู้ด้านวัฏจักรทางธรรมชาติและระบบนิเวศเป็นอย่างดี เพราะการปรับเปลี่ยนเข้าสู่ระบบเกษตรอินทรีย์นั้นจำเป็นต้องใช้เวลาและทรัพยากรต่างๆ ในการเรียนรู้เทคโนโลยีใหม่ โดยเฉพาะการลบหลักการเกษตรแบบเดิมที่เคยทำมา จุดนี้เองจะก่อให้เกิดปัญหาสำหรับผู้ผลิตที่มีทุนและเวลาน้อย เนื่องจากไม่สามารถแสวงหาองค์ความรู้มาประยุกต์ใช้ในการผลิตได้เพียงพอ
ในประเทศกำลังพัฒนามักมีแหล่งความรู้ด้านเกษตรอินทรีย์อยู่ค่อนข้างน้อย ประกอบกับการตื่นตัวของผู้บริโภคในคุณประโยชน์ของเกษตรอินทรีย์มีจำกัด ส่งผลให้งานวิจัยส่วนใหญ่ยังเน้นการเกษตรและการแปรรูปอุตสาหกรรมเกษตรแบบทั่วไปมากกว่า ดังจะเห็นได้จากช่วงเริ่มต้นของการพัฒนาเกษตรอินทรีย์ในประเทศไทยจะมีเพียงพืชและผักสดอินทรีย์เท่านั้นที่สามารถผลิตและจำหน่ายได้ ด้วยเหตุนี้ นวัตกรรม จึงเป็นตัวแปรสำคัญในการเข้าไปแก้ไขปัญหาสำหรับการสร้างมูลค่าเพิ่มในห่วงโซ่มูลค่าของธุรกิจเกษตรอินทรีย์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งสำหรับประเทศไทย ที่ต้องการสร้างขีดความสามารถในการแข่งขันกับประเทศผู้ผลิตที่ทำเกษตรอินทรีย์จากทั่วโลก
บทบาทของ สนช. ต่อการพัฒนาโครงการยุทธศาสตร์ด้านเกษตรอินทรีย์
สำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ (องค์การมหาชน) หรือ สนช. ได้ริเริ่มโครงการนวัตกรรมด้านธุรกิจเกษตรอินทรีย์ ซึ่งเป็นโครงการยุทธศาสตร์ที่สำคัญของประเทศตั้งแต่ปี พ.ศ. 2548 ต่อมาในปี พ.ศ. 2551-2554 สนช. ได้รับมอบมายจากคณะกรรมการพัฒนาเกษตรอินทรีย์แห่งชาติ ให้เป็นอนุกรรมการและเลขานุการในคณะอนุกรรมการบริหารจัดการองค์ความรู้และนวัตกรรมเกษตรอินทรีย์ โดยมีบทบาทในการบูรณาการแผนงานโครงการพัฒนาเกษตรอินทรีย์เพื่อขับเคลื่อนแนวทางการศึกษาวิจัย การจัดการองค์ความรู้และนวัตกรรม การถ่ายทอดเทคโนโลยี รวมทั้งการจัดการระบบข้อมูลเกษตรอินทรีย์ให้สามารถใช้ประโยชน์ได้อย่างมีประสิทธิภาพและสนับสนุนเป้าหมายการพัฒนาสินค้าเกษตรอินทรีย์ที่สำคัญ ทั้งในส่วนของรูปแบบนวัตกรรมการผลิตในวิถีเกษตรอินทรีย์ ปัจจัยการผลิตในระบบเกษตรอินทรีย์ การสร้างมูลค่าเพิ่มโดยการแปรรูปผลิตภัณฑ์อินทรีย์ และธุรกิจใหม่ที่เกี่ยวข้องกับเกษตรอินทรีย์
ผลการดำเนินงานที่สำคัญของ สนช. ได้แก่ การสนับสนุนธุรกิจนวัตกรรม โดยภาพรวมผลการดำเนินงานของโครงการฯ ที่ผ่านมา สนช. ดำเนินการผลักดันให้เกิดการลงทุนในธุรกิจนวัตกรรมรวมทั้งหมดมากกว่า 50 โครงการ ทั้งทางด้านการผลิต ปัจจัยการผลิต การแปรรูป การตรวจสอบรับรองมาตรฐาน และรูปแบบธุรกิจใหม่ รวมเป็นวงเงินสนับสนุนประมาณ 40 ล้านบาท คิดเป็นมูลค่าการลงทุนมากกว่า 500 ล้านบาท นอกจากนี้ ยังพยายามช่วยผลักดันผลิตภัณฑ์นวัตกรรมอินทรีย์จากประเทศไทยให้สามารถส่งออกไปยังต่างประเทศด้วยการส่งเสริมผู้ประกอบการนวัตกรรมด้านเกษตรอินทรีย์ พร้อมทั้งสร้างภาพลักษณ์ Think Organic - Think Thailand ในต่างประเทศ
นอกจากนี้ ยังมีการจัดกิจกรรมเพื่อสร้างความรู้ความเข้าใจด้านเกษตรอินทรีย์ รวมทั้งสิ้นมากกว่า 30 กิจกรรม เช่น การประชุมแนวทางการจัดการฐานข้อมูลงานวิจัยและนวัตกรรมเกษตรอินทรีย์ในประเทศไทย การจัดงานการประชุมวิชาการและเสนอผลงานวิจัยนวัตกรรมระดับนานาชาติ “Go...Organic 2009” เป็นต้น โดยมีเจ้าหน้าที่ภาครัฐ นักวิชาการ ผู้ประกอบการ และเกษตรกร เข้าร่วมกิจกรรมมากกว่า 50,000 คน ทั้งนี้มีสิ่งพิมพ์เพื่อเผยแพร่ความรู้ด้านเกษตรอินทรีย์ทั้งหมดมากกว่า 15 ฉบับ
ในส่วนของการรวบรวมฐานข้อมูลด้านองค์ความรู้และนวัตกรรมเกษตรอินทรีย์ของ สนช. ส่งผลให้มีฐานข้อมูล 3 ฐานข้อมูล ทั้งนี้ ได้ดำเนินการจัดทำเว็บไซต์ www.nia.or.th/organic เพื่อเป็นแหล่งรวบรวมและเผยแพร่องค์ความรู้และนวัตกรรมด้านเกษตรอินทรีย์อย่างเป็นระบบ
เพื่อให้การขับเคลื่อนธุรกิจนวัตกรรมเกษตรอินทรีย์เป็นไปอย่างต่อเนื่อง สนช. ได้ริเริ่มจัดตั้ง “เครือข่ายนวัตกรรมเกษตรอินทรีย์” ตั้งแต่เดือนกรกฎาคม 2554 ซึ่งนับเป็นโครงการนำร่องความร่วมมือทางวิชาการ “การจัดตั้งเครือข่ายนวัตกรรมเกษตรอินทรีย์” ระหว่างสำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ (องค์การมหาชน) และมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธัญบุรี ในการจัดการความรู้และนวัตกรรมเกษตรอินทรีย์ โดยมีเป้าประสงค์ในการดำเนินงานเพื่อให้ผู้ผลิตทั้งภาคเกษตรกรรมและภาคเอกชนได้นำองค์ความรู้ไปใช้ประโยชน์ในการพัฒนาธุรกิจนวัตกรรมด้านเกษตรอินทรีย์ ตลอดจนยังเป็นแหล่งรวมเพื่อแลกเปลี่ยนความรู้และขับเคลื่อนกิจกรรมสำคัญเพื่อสร้างนวัตกรรมด้านเกษตรอินทรีย์ของประเทศ
ผลการดำเนินงานดังกล่าวของ สนช. ส่งผลให้ ณ ปัจจุบัน สินค้าอินทรีย์ของประเทศไทยมีความหลากหลาย ความแตกต่าง และความน่าสนใจมากขึ้น ดังจะเห็นได้จากตัวอย่างความสำเร็จของโครงการต่างๆ โดย สนช. หวังเป็นอย่างยิ่งว่าธุรกิจนวัตกรรมเกษตรอินทรีย์ไทย จะเป็นส่วนหนึ่งของการพัฒนาประเทศทั้งในมิติของเศรษฐกิจ สิ่งแวดล้อม และสังคม โอกาสและช่องว่างในการทำนวัตกรรมด้านเกษตรอินทรีย์ยังมีอีกมาก ไม่ว่าจะเป็น การแก้ปัญหาการผลิตในระบบเกษตรอินทรีย์ การพัฒนาผลิตภัณฑ์แปรรูปจากวัตถุดิบอินทรีย์ ปศุสัตว์อินทรีย์ ประมงอินทรีย์ เครื่องสำอางอินทรีย์ สิ่งทออินทรีย์ หรือรูปแบบธุรกิจบริการที่เกี่ยวเนื่องกับเกษตรอินทรีย์ เป็นต้น ดังนั้น ขอให้ทุกท่านอย่าหยุดใช้ความคิดสร้างสรรค์ และกล้าตัดสินใจที่จะก้าวเข้าสู่ธุรกิจเกษตรอินทรีย์ เพราะนอกจากจะเป็นธุรกิจที่มีศักยภาพด้านการตลาดแล้ว ยังสอดคล้องกับกระแส “กรีน” ของแผนพัฒนาประเทศในระยะต่อจากนี้ไปด้วย

ธุรกิจนวัตกรรมเกษตรอินทรีย์
“เกษตรอินทรีย์” เป็นระบบการผลิตที่ให้ความสำคัญกับความยั่งยืนของสุขภาพดิน ระบบนิเวศ และผู้คน โดยพึ่งพาอาศัยกระบวนการทางนิเวศวิทยา ความหลากหลายทางชีวภาพ และวงจรธรรมชาติ ที่มีลักษณะเฉพาะของแต่ละพื้นที่ แทนที่จะใช้ปัจจัยการผลิตที่มีผลกระทบทางลบ ทั้งนี้ เกษตรอินทรีย์เป็นระบบที่ผสมผสานภูมิปัญญาท้องถิ่น นวัตกรรม และองค์ความรู้ทางวิทยาศาสตร์ในการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม และส่งเสริมความสัมพันธ์ที่เป็นธรรม ตลอดจนคุณภาพชีวิตที่ดีของสิ่งมีชีวิตต่างๆ ที่เกี่ยวข้อง โดยแนวโน้มของธุรกิจผลิตภัณฑ์อินทรีย์ทั่วโลกอยู่ในเกณฑ์ดีมาก มีมูลค่าตลาดประมาณ 59,000 ล้านเหรียญสหรัฐ โดยตลาดในสหรัฐอเมริกามีมูลค่า 28,600 ล้านเหรียญสหรัฐ ขณะที่ตลาดในสหภาพยุโรปมีมูลค่ารวมประมาณ 26,000 ล้านเหรียญสหรัฐ ส่วนมูลค่าตลาดเกษตรอินทรีย์ของประเทศไทยมีประมาณ 3,000 ล้านบาท


ดูคลิปวิดีโอ ตัวอย่างธุรกิจนวัตกรรมปลูกผักเกษตรอินทรีย์ ได้ ที่นี่
ดูรายละเอียดเพิ่มเติมเกี่ยวกับ พัฒนาเกษตรอินทรีย์ไทยไปกับผู้เชี่ยวชาญเนเธอร์แลนด์ โดยกระทรวงการต่างประเทศร่วมกับกรมวิชาการเกษตร จัดสัมมนา “การเผยแพร่องค์ความรู้ ความเชี่ยวชาญ และแนวปฏิบัติที่เป็นเลิศด้านวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรมของเนเธอร์แลนด์ด้านการปลูกพืชโรงเรือนและเกษตรอินทรีย์” ที่จังหวัดเชียงใหม่ ได้ ที่นี่

แหล่งข้อมูล :
ธุรกิจนวัตกรรมเกษตรอินทรีย์
ข้อมูลบนโลกออนไลน์ที่เผยแพร่แก่สาธารณะ

องค์ความรู้เพื่อการให้บริการแก่ SMEs จัดทำขึ้นเพื่อเป็นข้อมูลเบื้องต้น
สำหรับหน่วยให้บริการ SMEs ภายใต้โครงการศูนย์ให้บริการ SME ครบวงจร
จัดทำ ณ วันที่ 28 สิงหาคม 2560


[1] คุณาวุฒิ บุญญานพคุณ
ผู้จัดการฝ่าย (อุตสาหกรรมเชิงเศรษฐนิเวศ) สำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ (องค์การมหาชน)
การอ่าน
161 ครั้ง (ทั้งหมด)
0 ครั้ง โดยสมาชิก
161 ครั้ง โดยสาธารณะ
แชร์เนื้อหาไปบนสื่อสังคมออนไลน์
แชร์ลิงค์
Use permanent link to share in social media
แชร์ด้วยอีเมล

กรุณา ลงชื่อเข้าระบบ เพิ่มแชร์เนื้อหานี้ webpage ทางอีเมล